تبلیغات

k
[+]دانشنامه ی هوا و فضا - زندگی نامه (سجزی و نجوم)[+]
پرواز تا بینهایت

زندگی نامه (سجزی و نجوم)

1391/01/29 18:07

نویسنده : مهدی عظیمی
ارسال شده در: زندگی نامه ،
بخش اعظم اشتهار سجزی در نجوم به اختراع اسطرالاب زورقی مربوط می‏شود. سجزی در رصدهایی كه عبدالرحمان صوفی، منجم بزرگ در شیراز انجام داد، همكاری داشته است. «در بین ریاضیدانان و منجمان دوره اسلامی، نخستین كسی كه عملاً عقیده به حركت وضعی كره زمین را بكار بست ابوسعید سجزی بود، وی اسطرلاب زورقی را با این فرض كه كره زمین متحرك و كرات سماوی به استثنای سیارات هفتگانه ثابت باشند، اخترع كرد35». ابوریحان بیرونی در كتاب استیعاب الوجوه الممكنة فی صنعة الاسطرلاب در تحسین و تمجید از سجزی چنین آورده است:

بخش اعظم اشتهار سجزی در نجوم به اختراع اسطرالاب زورقی مربوط می‏شود. سجزی در رصدهایی كه عبدالرحمان صوفی، منجم بزرگ در شیراز انجام داد، همكاری داشته است. «در بین ریاضیدانان و منجمان دوره اسلامی، نخستین كسی كه عملاً عقیده به حركت وضعی كره زمین را بكار بست ابوسعید سجزی بود، وی اسطرلاب زورقی را با این فرض كه كره زمین متحرك و كرات سماوی به استثنای سیارات هفتگانه ثابت باشند، اخترع كرد35». ابوریحان بیرونی در كتاب استیعاب الوجوه الممكنة فی صنعة الاسطرلاب در تحسین و تمجید از سجزی چنین آورده است:
از ابوسعید سجزی اسطرلابی از نوع واحد بسیط دیدم كه از شمالی و جنوب مركب نبود و آن را اسطرلاب زورقی می‏نامید و او را به جهت اختراع آن تحسین بسیار كردم، چه اختراع آن متكی بر اصلی است قائم به ذات خود و مبنی بر عقیده مردمی است كه زمین را متحرك دانسته و حركت یومی را به زمین نسبت می‏دهند و نه به كره سماوی و بدون شك این شبهه‏ای است كه تحلیلش دشوار و رفع و ابطالش مشكل است. مهندسان و علمای هیأت كه اعتماد و استناد ایشان بر خطوط مساحیّه است، در نقض آن شبهه چیزی (گفتنی) ندارند36.
عقیده سجزی به حركت وضعی كره زمین در نیمه دوم قرن چهارم هجری بیان شده است، یعنی در روزگاری كه شاهد سیطره عقیده ثبوت و سكون زمین در نزد تمام علما و حكما بود، به این ترتیب، نه در زمان وی و نه در قرنهای پس از وی مورد قبول عموم قرار نگرفت. ابوعلی حسن بن علی مراكشی از علمای سده هفتم هجری ـ سه قرن پس از سجزی ـ در كتاب جامع المبانی و الغایات فی علم المیقات درباره فرض سجزی مبنی بر متحرك بودن زمین و ساخت اسطرلاب زورقی بر پایه این فرض می‏نویسد:
«ابوریحان بیرونی گفته است كه مخترع این اسطرلاب ابوسعید سجزی بوده و آن اسطرلاب مبنی بر این فرض است كه كره زمین متحرك و كره سماوی، به استثنای سیارات هفتگانه، ثابت است. بیرونی گفته است كه این شبهه‏ای است كه حل آن دشوار است و از او عجیب كه چگونه چیزی را دشوار دانسته كه فساد آن بی‏اندازه آشكار است و این امری است كه ابوعلی بن سینا بطلان آن را در كتاب شفا و رازی بطلان آن را در كتاب ملّخص و بسیاری از كتابهای دیگرش بیان كرده است37
ملاحظه می‏شود كه عقیده سجزی به حركت وضعی زمین تا چه اندازه در آن اعصار عجیب و غیر منتظره بوده است كه حتّی ابوعلی مراكشی، ابوریحان بیرونی را به دلیل آنكه عدم بطلان اعتقاد و فرض سجزی را «دشوار» دانسته و او را محكوم نكرده است، ملامت می‏كند و با وجود آنكه نسبت به سجزی سه قرن متأخرتر است، اما همچنان تحت سیطره عقیده رایج آن دوران كه البته بزرگانی همچون ابوعلی سینا و زكریای رازی نیز بر آن عقیده بوده‏اند، قرار دارد و این امر حكایت از نوآوری و خلاقیت ذهن و اندیشه سجزی دارد.
می‏دانیم كه امروزه نظریه كپرنیكی خورشید مركزی یك نظریه‏پذیرفته شده و رایج است و اعتقاد به حركت وضعی زمین به عقیده‏ای رایج و جا افتاده در میان عموم تبدیل شده است. اهمیت كار سجزی از آنجا مشخص می‏گردد كه وی چند قرن قبل از كپرنیك این عقیده را ابراز می‏دارد و بر اساس آن اسطرلابی را اختراع می‏كند. بدین ترتیب، وی در جنبه كاربردی بخشیدن به عقیده‏اش موفق بوده، لازم است توجه كنیم كه در آن زمان نظریه بطلمیوس زمین مركزی نظریه‏ای رایج، پذیرفته شده و غیر قابل خدشه تلقی می‏شد و طبیعی است كه نظر سجزی بسیار غیر معمول جلوه گر شود چنانكه از سوی جزم اندیشان عقیده‏ای «فاسد» و «باطل» واز سوی منصفان «شبهه» خوانده شود، البته سجزی چنان با قوّت این اندیشه را عرضه كرده و بدان جنبه كاربردی بخشیده است كه به قول ابوریحان «مهندسان و علمای هیأت» در نقض آن شبهه چیزی (گفتنی) ندارند.. و اگر نقض این اعتقاد و تحلیل این شهبه امكان‏پذیر باشد موكول به رأی فلاسفه طبیعی‏دان است»38
سجزی دارای تألیفات ارزشمندی در زمینه‏های نجوم، احكام نجومی و آلات نجومی است. رسایل وی در این زمینه بسیار مفصل‏تر از كتب ریاضی اوست. سزگین فهرست برخی از این آثار او را در جلد ششم GAS آورده است كه به شرح زیر است:
1 ـ كتاب تركیب الافلاك. نسخه‏ها: لاله لی 2707؛ 371؛ بیاضه 4/4627 ( a92 ـ b80 ) ؛ لیدن 1/2451 (26 ـ 1)؛ تهران، مجلس 174؛ مشهد، آستان قدس 7503؛ موزه لنینگراد 3/3692 (26 ـ 13)
2 ـ رسالة فی كیفیة صنعة آلات النجومیه. نسخه: سرای، احمد III ، 3342 ـ( b129 ـ a123 )
3 ـ فی كیفیة صنعة جمیع الاسطرلابات. نسخه: سرای، احمد III ، 3342 (b153 ـ b129 )
4 ـ رسالة إلی ابی محمد عبداللّه ابن علی الحاسب عن العمل بالاسطرلاب المسرطا نسخه: مشهد، آستان قدس 5286.
5 ـ رسالة الاسطرلاب. شیراز، كتابخانه ملی (نشریه V ، 251 )
6 ـ كتاب العمل بالصفیحة الآفاتیه. نسخه: دمشق، ظاهریه 9255
7 ـ رساله فی سمت القبله. نسخه: تهران، دانشگاه تهران 5469
8 ـ رساله فی شكل القطاع. نسخه: سرای، احمد III ، 3342
9 ـ كتاب الاسطرلاب الزورقی
10 ـ كتاب فی قوانین مزاجاة الاسطرلاب الشمالی مع الجنوبی
11 ـ رساله فی عمل الاسطرلاب




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: منجم ، سجزی ، نجوم ،
آخرین ویرایش: 1391/01/29 18:51




وبلاگ نویسان قالب وبلاگ وبلاگ اسکین قالب میهن بلاگ